Wanneer een ouder, broer, zus, opa, oma of iemand anders die belangrijk is ziek wordt, verandert er vaak veel. Kinderen merken dat er spanning is, ook als er weinig wordt gezegd. Ook voor ouders en andere volwassenen kan dit een emotioneel en onzekere periode zijn.
Wat kun je doen?
- Vertel eerlijk wat er aan de hand is, in woorden die passen bij de leeftijd van je kind.
- Geef je kind de kans om vragen te stellen en beantwoord die zo eerlijk mogelijk.
- Laat weten dat het niet de schuld van je kind is dat iemand ziek is.
- Vertel dat het normaal is om verdrietig, boos, bang of in de war te zijn.
- Houd zoveel mogelijk dagelijkse gewoontes vast. Dat geeft veiligheid en houvast.
- Geef je kind niet de verantwoordelijkheid om voor de zieke te zorgen of andere volwassenen te troosten. Een beetje helpen mag, maar je kind mag vooral kind blijven.
- Maak ook tijd voor leuke momenten. Plezier maken betekent niet dat je minder om de zieke geeft.
- Houd oog voor wat je kind nodig heeft, ook als de zieke veel aandacht vraagt. Blijf waar mogelijk ruimte maken voor school, vrienden, hobby’s en andere dingen die bij het gewone leven horen.
- Laat je kind weten dat jij er bent, ook als je zelf verdrietig, bang of bezorgd bent. Je hoeft je emoties niet te verbergen, maar je kind hoeft niet voor jouw gevoelens te zorgen.
- Zorg ook goed voor jezelf als ouder. Zoek steun bij familie, vrienden of andere vertrouwde volwassenen wanneer de situatie veel van je vraagt. Je hoeft dit niet alleen te dragen.
- Neem een kijkje op de pagina voor kinderen en klik op ‘iemand is ziek’. Bij ‘vraag’ staan vragen die kinderen bezighouden en beantwoord zijn.
Tot slot
Als iemand die belangrijk is voor een kind ziek wordt, heeft een kind behoefte aan eerlijkheid, houvast en ruimte om kind te blijven. Door open te zijn over wat er gebeurt, gevoelens serieus te nemen en tegelijkertijd zoveel mogelijk het gewone leven voort te zetten, help je je kind om met de onzekerheid om te gaan. Ook als ouder hoef je niet alle antwoorden te hebben of alles op te lossen. Zorg ook voor jezelf en zoek steun wanneer dat nodig is. Zo houd je ruimte om er voor je kind te zijn en samen deze moeilijke periode te dragen.
Verder kijken, luisteren & lezen
Manu Keirse geeft tips over hoe om te gaan met kinderen en ziekte van een dierbare
Lees verhaal Manu Keirse geeft tips over hoe om te gaan met kinderen en ziekte van een dierbare
Volgens Manu Keirse, hoogleraar en deskundige op het gebied van verlies, is communicatie een van de moeilijkste dingen voor een gezin dat te maken krijgt met langdurige ziekte. Er gebeurt binnen een gezin, waardoor zowel ouders als kinderen fysiek en emotioneel uitgeput kunnen raken. Juist dan is het belangrijk om kinderen houvast en perspectief te bieden: het leven gaat weer verder, al zal het misschien anders worden dan voorheen.
In Kinderen helpen bij verlies geeft hij waardevolle inzichten in hoe je kinderen kunt ondersteunen wanneer iemand die belangrijk voor hen is ziek is. Eerlijk vertellen, gevoelens ruimte geven en oog houden voor wat een kind nodig heeft, staan daarin centraal. We hebben een aantal van zijn belangrijkste tips voor je op een rij gezet:
- Luister naar het verhaal van kinderen. Denk niet dat je hun verhaal kent. Door te vertellen kan een kind gebeurtenissen orderen, verbanden leggen en betekenis geven aan wat er gebeurt. Luisteren helpt ook om misverstanden of verkeerde interpretaties op te merken.
- Neem wat kinderen zien en horen serieus. Wanneer kinderen verschillende verhalen of verklaringen horen, kunnen ze zich heen en weer geslingerd voelen tussen wat ze zelf ervaren en wat volwassenen vertellen. Probeer daarom aan te sluiten bij wat kinderen daadwerkelijk hebben gezien, gehoord en begrepen.
- Bereid een bezoek aan het ziekenhuis voor. Vertel vooraf wat kinderen kunnen verwachten en wat er met de zieke gebeurt. Geef kinderen vervolgens zoveel mogelijk inspraak in hoe het bezoek verloopt, zeker bij een eerste bezoek aan het ziekenhuis.
- Organiseer momenten met het gezin samen zonder de buitenwereld. Plan tijd met het gezin zonder bezoek of telefoon. Zo ontstaat er ruimte om samen te zijn en te verwerken wat er op dat moment allemaal gebeurt. Vraag eventueel aan iemand anders om berichten door te geven in plaats van dat je dat zelf blijft doen.
- Kinderen en jongeren hebben iemand nodig die hen helpt hun gevoelens te uiten. Maak kinderen duidelijk dat het niet raar is om je bang en boos te voelen. Ze denken soms dat een gevoel dat ze hebben ‘slecht’ of ‘verkeerd’ is. Maar een ‘verkeerd’ gevoel bestaat niet, elk gevoel is normaal.
- Zie de behoefte aan afstand niet als onverschilligheid. Een kind kan soms behoefte hebben om even weg te zijn van het ziekenhuis, de zieke of de spanning thuis. Dat betekent niet dat het kind minder van de zieke houdt.
- Leg uit wat ‘ziek’ betekent. Het woord ‘ziek’ kan voor een kind van alles betekenen: van een verkoudheid tot een levensbedreigende aandoening. Wees daarom zo concreet mogelijk over wat de ziekte in jullie situatie betekent.
- Als een dierbare niet meer beter wordt en zal sterven, zeg dan duidelijk dat de zieke niet wilde sterven. Vooral jonge kinderen kunnen denken dat volwassenen alles kunnen en dus ook bewust zouden kunnen kiezen om te sterven. Het kan daarom belangrijk zijn dit letterlijk te benoemen.
- Vergeet bij ziekte van een kind niet de gezonde broers en zussen. De zorg en aandacht voor een ziek kind kunnen zoveel vragen dat andere kinderen zich verwaarloosd, minder belangrijk of zelfs schuldig voelen. Blijf daarom bewust aandacht hebben voor alle kinderen.
Volgens Manu Keirse zijn er zeven dingen die kinderen moeten weten wanneer iemand in het gezin ernstig ziek is.
- Het gaat om een ernstige ziekte.
- Naam van de ziekte.
- Wat er thuis zal veranderen.
- Hoe er voor ze zal worden gezorgd.
- Uitleg over de behandelingen.
- De ziekte is niet besmettelijk.
- Niemand heeft schuld.
Meer aandachtspunten en tips over hoe je kinderen kunt ondersteunen, kun je lezen in Kinderen helpen bij verlies of in een van zijn andere boeken.
Rouw tijdens ziekte | Rouw Power
Luister podcastRouw tijdens ziekte | Rouw Power
In de podcast Rouw Power praten Hanne van Willigenburg en Albertine Okkinga over kinderen en rouw. In deze aflevering gaat het het over Rouw tijdens ziekte. Samen met Monique Claes, van Stichting Kasam, bespreken ze op wat voor manier je kinderen kan betrekken tijdens een ziekteproces van bijvoorbeeld een ouder. Wat je wel maar ook niet bespreekt met kinderen en het belang van de omgeving van het kind in tijden van rouw en verlies.
Suus (10) vertelt over verlies en afleiding | Trailer
Bekijk shortSuus danst door Hoe is het om op tienjarige leeftijd je moeder te moeten missen?
Praten over de dood is niet altijd makkelijk. Met TroostOnline willen we kinderen een plek geven voor hun vragen en ervaringsverhalen. Daarom maakten we Suus danst door, een documentaire waarin Suus zelf vertelt en laat zien hoe ze omgaat met rouw. Herkenbaar, eerlijk en soms best spannend.
Dit is de trailer, kijk de hele documentaire: LINK
Volgens Manu Keirse zijn er tien cruciale boodschappen om kinderen goed te begeleiden.
Lees verhaal Volgens Manu Keirse zijn er tien cruciale boodschappen om kinderen goed te begeleiden.
Als ouders uit elkaar gaan, is dat een ingrijpende gebeurtenis. Er verandert veel in het leven van de volwassenen maar ook van hun kinderen. Het vertrouwde gezin valt uiteen en kinderen krijgen te maken met nieuwe situaties, emoties en onzekerheden.
Manu Keirse is hoogleraar verlies en deskundige in rouw en verlies. In zijn boek Kinderen helpen bij verlies beschrijft hij tien boodschappen die ouders kunnen helpen om hun kinderen zo goed mogelijk te begeleiden tijdens en na een scheiding. Zijn hoofdgedachte is dat een scheiding wel het einde van een relatie kan betekenen, maar niet het einde van ouderschap. Kinderen moeten de ruimte krijgen om van beide ouders te blijven houden en zich veilig te voelen bij allebei. De tien boodschappen kunnen hierbij helpen.
- Vertel zodra het reëel wordt aan de kinderen dat jullie mogelijk uit elkaar gaan en wacht niet tot het laatste moment. Iets waarop ze zijn voorbereid, komt vaak minder hard aan.
- Vertel waarom jullie uit elkaar gaan zonder elkaar tot boeman te maken. De manier waarop kinderen dit horen, zet de toon voor de toekomst. Een bittere en beschuldigende boodschap zorgt voor pijnlijke emoties die jarenlang blijven hangen.
- Leg uit dat er een onderscheid is tussen partnerliefde en ouderliefde, dat het feit dat jullie niet meer van elkaar houden, niet wil zeggen dat jullie ook niet meer van de kinderen houden.
- Vertel wat er nu zal veranderen door de scheiding. Als je dit niet in begrijpelijke taal kunt uitleggen, vullen jonge kinderen de leemten in met hun fantasieën, die vaak veel erger zijn dan de werkelijkheid.
- Leg uit hoe er voor hen zal worden gezorgd.
- Laat de kinderen toe om boos en verdrietig te zijn en zorg dat ze met hun boosheid en verdriet bij iemand terechtkunnen. Boosheid kan een gezonde reactie zijn, omdat het ervoor zorgt dat je stoom afblaast en opgekropte gevoelens uit. Leg uit dat liefde en boosheid vaak samengaan.
- Zeg uitdrukkelijk dat ze geen schuld hebben aan de echtscheiding van hun ouders.
- Respecteer in beide huishoudens regels en regelmaat (liefst dezelfde). Als liefdevolle maar duidelijke regels en grenzen wegvallen, grijpen kinderen wellicht de kans om volgens hun eigen regels te leven. Of volgens geen enkele regel.
- Maak van de kinderen niet elk weekend de bode van agressieve boodschappen. Bescherm hen tegen conflicten en vijandigheid.
- Zorg ervoor dat ze van beide ouders een positief beeld kunnen bewaren.
Keirse, M. (2020) Kinderen helpen bij verlies. Lannoo.
Jip (16): ‘Hoor ik dan verdrietig te zijn?’ | Dooie Boel
Luister podcastJip (16): ‘Hoor ik dan verdrietig te zijn?’ | Dooie Boel
Jip is bijna 16. Toen ze 13 was ging haar moeder dood. Kort voor het overlijden voelde ze dat ze naar huis moest.
Jip waste zelf het lichaam van haar moeder. En voor de uitvaart schreef ze een grappig gedicht dat ze voorlas.
Hoe ga je om met verdriet, en met verwachtingen van anderen als je dat verdriet niet zo vaak voelt? Een gesprek over koesteren, doorleven en waarom knuffelen soms het meest wordt gemist.
Wat een kind écht meemaakt tijdens een scheiding | De Scheiden of Blijven Vodcast
Bekijk filmWat een kind écht meemaakt tijdens een scheiding | De Scheiden of Blijven Vodcast
In deze vodcastaflevering vertelt Astrid (22) hoe het voelt als er thuis spanningen zijn waar niet over wordt gesproken. Zij maakte als kind de scheiding van haar ouders mee. Inmiddels begeleidt zij als chatbuddy bij Villa Pinedo kinderen van gescheiden ouders en hoort ze dagelijks welke vragen, zorgen en gevoelens er leven. Ze vertelt openhartig over de dag waarop haar ouders vertelden dat ze gingen scheiden, waarom juist de periode ná de scheiding zoveel vragen opriep en hoe belangrijk het is dat ouders blijven communiceren. Ook legt ze uit waarom kinderen vaak sociaal wenselijke antwoorden geven, terwijl er van binnen veel meer speelt. Een aflevering voor iedere ouder die wil begrijpen wat een scheiding betekent vanuit de beleving van een kind.
Onderwerpen die aan bod komen:
- Wat kinderen voelen voordat ouders iets vertellen
- Waarom kinderen vaak geen vragen durven stellen
- De impact van niet communiceren
- Hoe kinderen een scheiding jarenlang blijven verwerken
- De rol van Villa Pinedo
- Wat ouders volgens Astrid anders kunnen doen
De Scheiden of Blijven vodcast wordt gemaakt door Renata Vermeulen. Ze begeleidt mensen die vastlopen in hun relatie, bij twijfel, relatiecrisis en scheiding, met oog voor ouders en kinderen.