Als iemand doodgaat die je lief vindt, kan dat heel verdrietig zijn. Misschien mis je die persoon elke dag of voel je je soms verdrietig, boos, bang of weet je niet wat je moet voelen. Iedereen rouwt op zijn eigen manier, en alle gevoelens die je hebt zijn oké. Het kan je helpen om verhalen van andere kinderen te horen. Dan ben je hier op een fijne plek.
Wat betekent het voor een meisje als je moeder er niet meer is?
In deze jeugddocumentaire vertelt Suus hoe zij hiermee omgaat. Ze denkt vaak aan haar moeder maar zoekt ook afleiding.
Suus geeft een inkijkje in haar wereld; herkenbaar, eerlijk en soms best spannend om te vertellen.
Een indrukwekkend portret van een veerkrachtig meisje, dat troost en kracht vindt in spel en dans.
Wat betekent het eigenlijk als iemand doodgaat? In deze aflevering van Het Klokhuis ontdek je wat er in je lichaam gebeurt na overlijden en hoe kinderen omgaan met verlies. Eva bezoekt een mortuarium en praat met experts en kinderen over doodgaan, afscheid nemen en herinneringen bewaren.
Als iemand doodgaat, verandert er veel. In deze aflevering van Het Klokhuis praat Eva met kinderen die een dierbare zijn verloren. Je ontdekt wat rouw is, hoe je met verdriet kunt omgaan en waarom praten met anderen soms helpt. Ook hoor je over speciale weekenden voor kinderen die hetzelfde hebben meegemaakt. Een indrukwekkende aflevering over missen, herinneren en verdergaan.
Wat gebeurt er als iemand wordt begraven of gecremeerd? In deze aflevering van Het Klokhuis ontdekt Eva welke keuzes er zijn na een overlijden. Ze bezoekt een crematorium en een natuurbegraafplaats en laat zien hoe mensen op verschillende manieren afscheid kunnen nemen van een dierbare.
Hoe neem je afscheid van iemand die is overleden? In deze aflevering van Het Klokhuis ontdek je wat er gebeurt bij een uitvaart en hoe iedereen op zijn eigen manier met verdriet omgaat.
Suus danst door Hoe is het om op tienjarige leeftijd je moeder te moeten missen?
Praten over de dood is niet altijd makkelijk. Met TroostOnline willen we kinderen een plek geven voor hun vragen en ervaringsverhalen. Daarom maakten we Suus danst door, een documentaire waarin Suus zelf vertelt en laat zien hoe ze omgaat met rouw. Herkenbaar, eerlijk en soms best spannend.
Dit is de trailer, kijk de hele documentaire: LINK
Lora vertelt in Taarten van Babel dat ze haar vader is verloren aan longkanker. Ze voelde zich hierdoor anders en alleen. Paardentherapeut Yvonne hielp haar het verdriet en de boosheid een plek te geven.
Wil je de hele aflevering zien? Kijk op Zapp!
Kimberley vertelt in Grafgefluister van VPRO over haar overleden oma: ze lijken echt op elkaar. Haar oma woonde in Ghana en werd daar begraven met veel bloemen en een grafsteen. Kimberley voelt dat oma doorleeft in haar hart. Ze gelooft dat ze elkaar in de hemel terug zullen zien.
Wil je meer afleveringen zien? Kijk op Zapp!
Of kijk ‘Grafgefluister’ op de TikTok en Instagram van NPO Zapp.
Tymo vertelt in Taarten van Babel over zijn hond die hem helpt als hij zijn overleden moeder mist.
Wil je de hele aflevering zien? Kijk op Zapp!
Een paar jaar geleden verloor ik mijn opa. Hij had een herseninfarct gehad en was daarna erg ziek. Uiteindelijk kreeg hij euthanasie. Dat betekent dat hij zelf het moment koos om dood te gaan. Ik weet nog wel dat het heel verdrietig was, maar ik weet niet meer precies hoe alles ging toen hij overleed.
Een half jaar later gebeurde er weer iets verdrietigs. Onze kat Tum werd aangereden en overleed. Dat weet ik nog wel heel goed. Papa en mama kwamen samen naar het schoolplein om mij op te halen. Dat deden ze anders nooit. Onderweg naar huis vertelden ze mij en mijn zusje Doris dat er iets ergs was gebeurd. Tum was aangereden en doodgegaan.
Toen we thuiskwamen mochten we nog naar hem kijken. Hij zag er eigenlijk helemaal niet gewond uit. Het leek net alsof hij sliep maar dat was dus niet zo. Hij lag in een kartonnen doos op een theedoek. Daarna brachten we hem naar de dierenarts, daar moesten we ‘m achterlaten. In de auto moesten we allemaal huilen: papa, mama, mijn zusje Doris en ik.
Soms mis ik Tum nog steeds heel erg. Dan denk ik eraan hoe hij altijd met ons meeliep naar school en hoe hij vaak bij me kwam om te knuffelen. Hij vond het nooit erg als ik een beetje gek met hem deed. Hij bleef altijd rustig. Heel soms lig ik in bed en moet ik ineens weer aan hem denken. Dan mis ik hem opnieuw.
Toen Tum doodging maakte mijn buurvrouw een gehaakt katje voor mij en mijn zusje. Dat vond ik heel lief. Ik kan het vasthouden als ik hem mis. Ook kregen we van de dierenarts met de post een kaartje met zijn pootafdruk erop. Mijn moeder vond dat eerst een beetje gek, maar ik vond het eigenlijk ook wel grappig en speciaal.
Ik zou later graag weer een huisdier willen. Maar mijn ouders vinden het spannend omdat we aan een drukke weg wonen. Ze zijn bang dat het weer misgaat. Dat snap ik ook wel. Maar ik ben heel blij dat Tum er is geweest. Hij leefde maar een paar jaar, maar hij was een hele goede vriend. Ik zal ‘m nooit vergeten.
Euthanasie betekent dat een arts iemand helpt om te sterven. Dit kan gebeuren wanneer iemand heel ernstig ziek is en veel pijn of andere klachten heeft. Soms zijn die klachten zo erg dat iemand niet meer beter kan worden en heel veel lijdt. De persoon vraagt dan zelf aan de arts om euthanasie.
De arts bespreekt samen met de persoon hoe het gaat en welke mogelijkheden er zijn. De arts onderzoekt ook of euthanasie volgens de Nederlandse regels mogelijk is. Euthanasie mag namelijk niet zomaar en er zijn strenge voorwaarden waaraan een arts zich moet houden.
Niet iedereen die ernstig ziek is, kiest voor euthanasie. Sommige mensen willen zo lang mogelijk blijven leven. Anderen vinden het belangrijker om niet langer veel pijn of andere klachten te hebben. Iedereen kan daar anders over denken.
Als iemand voor euthanasie kiest, kan dat voor familie en andere mensen om die persoon heen moeilijk zijn. Je kunt bijvoorbeeld verdrietig of boos zijn, maar misschien ook opgelucht omdat de persoon niet meer hoeft te lijden. Ook als je niet goed weet wat je voelt, is dat niet raar. Alles wat je voelt, mag er zijn.
Ja, dat kan zeker. Misschien is er iemand overleden voordat jij werd geboren. Of was je nog heel klein toen die persoon overleed. Misschien heb je je vader, moeder, broer of zus nooit echt leren kennen. Dan kan je diegene toch missen.
Je kunt bijvoorbeeld verdrietig zijn omdat je nooit samen hebt kunnen spelen, knuffelen of praten. Misschien vraag je je weleens af hoe het zou zijn geweest als die persoon er nog was. Of zou je willen weten of je op diegene lijkt, hoe iemands stem klonk of wat jullie samen hadden kunnen doen.
Je kunt iemand missen die je nooit hebt gekend, omdat je graag had willen weten wie die persoon was. Je mist dan misschien niet zozeer de herinneringen die je samen hebt gemaakt, maar vooral alles wat je samen had willen meemaken.
Maar misschien voel jij juist iets heel anders bij het missen. Onthoud: er is geen goede of foute manier. Soms kan het helpen om over die persoon te praten, foto’s te bekijken of vragen te stellen aan iemand die hem of haar wel heeft gekend. Je kunt ook een brief schrijven of iets tekenen voor iemand die je mist, dat is helemaal niet gek. Ook als je iemand nooit hebt gekend, kan iemand een speciaal plekje in je hart hebben.
Mensen gaan dood omdat hun lichaam op een gegeven moment niet meer goed werkt. Dat kan gebeuren door een ernstige ziekte, een ongeluk, of omdat iemand heel oud is en het lichaam langzaam minder sterk wordt. Doodgaan hoort bij het leven, maar dat maakt het niet minder moeilijk of verdrietig.
Dat kan heel verwarrend zijn, omdat je iemand die je kent en liefhebt gewoon niet meer terugziet. Daarom is het heel normaal dat je veel vragen hebt. Soms kunnen dokters uitleggen waarom iemand is overleden. Toch maakt zo’n uitleg het verdriet of het gemis vaak niet kleiner. En dat is normaal. Je hoeft het niet allemaal meteen te begrijpen.
Als je in de rouw bent, komen er verschillende gevoelens voorbij. Ook gevoelens die je niet goed begrijpt.
Boosheid kan ontstaan omdat het oneerlijk voelt of omdat je iemand zo mist. Verwarring is ook heel normaal. Je hoofd probeert te begrijpen wat er is gebeurd, maar je hart begrijpt het nog niet. Die gevoelens horen bij rouw, ook als ze steeds wisselen.
Rouw is niet alleen verdriet hebben. Soms voel je heel veel verdriet, en soms juist bijna niets. Dat kan per dag of zelfs per moment verschillen. Soms beschermt je hoofd je door gevoelens even ‘uit te zetten’. Zodat het voor jou niet te zwaar wordt. Als je even niets voelt, betekent dat niet dat je diegene bent vergeten of niet meer mist. Het is normaal en helpt je om het stap voor stap aan te kunnen.
Jazeker. Het maakt niet uit hoe iemand is overleden. Je mag verdrietig zijn omdat je die persoon mist. Misschien voel je naast verdriet ook andere dingen, zoals boosheid, opluchting omdat de persoon geen pijn meer heeft, schuldgevoel of verwarring. Soms voel je verschillende dingen tegelijk. Dat is helemaal normaal. Iedereen rouwt op zijn of haar eigen manier.
Je mag ook boos zijn op iemand die voor euthanasie heeft gekozen. Misschien denk je: Waarom wilde je dood? Waarom kon je niet nog wat langer bij ons blijven? Je kunt van iemand houden en tegelijkertijd boos zijn op die persoon. Ook dat kan.
Misschien voel je je schuldig als je weer moet lachen of plezier hebt. Dat hoeft niet.Je mag fijne momenten hebben, ook als je iemand heel erg mist. Verdriet en plezier kunnen naast elkaar bestaan.
Als je verdriet, boosheid of andere gevoelens moeilijk vindt, kan het helpen om erover te praten met iemand bij wie je je veilig voelt. Bijvoorbeeld met een ouder, familielid, leerkracht of iemand anders die je vertrouwt.
Als iemand doodgaat, stopt het lichaam met werken. Dat betekent dat iemand niet meer kan ademen, praten, bewegen of voelen. Er is geen pijn, geen honger en geen moeheid meer.
Dat kan een moeilijke en soms enge gedachte zijn. Dat iemand die je kende er ineens niet meer is. Toch blijft die persoon wel belangrijk in je leven. De herinneringen die je hebt, de dingen die je samen hebt meegemaakt en de liefde die je voelde, ze blijven bestaan in jou.
Veel mensen merken dat ze iemand ‘bij zich’ blijven voelen. Dat kan bij verhalen, foto’s, gedachten of momenten waarop je ineens aan die persoon denkt. Dat kan verdrietig zijn, maar soms ook troost geven.
Missen hoort bij rouw en kan soms heel sterk voelen. Dat kan verdrietig, zwaar of soms zelfs een beetje verwarrend zijn. Het is belangrijk om te weten dat dit normaal is: als je iemand hebt liefgehad, dan mis je die persoon ook.
Het kan helpen om over die persoon te praten. Bijvoorbeeld door herinneringen te delen, foto’s te kijken of verhalen te vertellen. Sommige kinderen vinden het ook fijn om iets te doen dat bij die persoon past. Zoals muziek luisteren die die persoon mooi vond, een tekening maken, een kaarsje aansteken of iets bewaren dat aan die persoon doet denken.
Op die manier blijft die persoon een beetje dichtbij, ook al is hij of zij er niet meer. Het gaat niet om “vergeten” of “loslaten”, maar om een nieuwe manier vinden om met het gemis om te gaan.
Iemand is er niet meer in het echt, maar hij of zij blijft wel belangrijk in je leven. En dat mag ook.
Het verdriet gaat meestal niet helemaal weg, maar het verandert wel. In het begin kan het heel heftig en groot voelen. Alsof het er altijd is. Na een tijdje wordt dat vaak minder. Dan komt het niet meer op elk moment van de dag naar boven. Dat betekent niet dat je het dan vergeten bent of dat het ‘over’ is. Het betekent juist dat je ermee leert leven.
Er komen dan ook weer fijne herinneringen. Soms kun je zelfs weer glimlachen als je aan diegene denkt. Ook dan kun je die persoon nog steeds missen.
Rouw blijft altijd bij je, maar kan wel veranderen. Je leert er stap voor stap mee om te gaan. Je krijgt weer ruimte in je hoofd voor andere dingen, zoals plezier maken, school, vrienden en hobby’s.
Het is ook heel normaal dat het verdriet soms weer sterker terugkomt. Dat kan gebeuren op speciale dagen, bij een liedje, een geur of een herinnering. Dat betekent niet dat je weer ‘helemaal opnieuw begint’, maar dat die persoon nog belangrijk en dierbaar voor je is.
Soms gaat het beter en soms is het weer moeilijker. Allebei hoort erbij en allebei is oké.
Nee, het is niet jouw schuld als iemand heel ernstig ziek is en voor euthanasie kiest.
Misschien denk je achteraf: Had ik meer bij die persoon moeten zijn? Had ik iets anders moeten zeggen? Had ik iets kunnen doen? Zulke gedachten kunnen opkomen als iemand is overleden. Misschien denk je dat je iets had kunnen veranderen.
Maar wat jij kon doen, heb je al gedaan. Misschien gaf je een knuffel, luisterde je, maakte je samen een grapje, was je gewoon bij die persoon of deed je iets leuks samen. En soms deed je misschien helemaal niets. En dat is ook oké.
Jij kon de ziekte van die persoon niet beter maken. En je kon ook niet beslissen of iemand wel of geen euthanasie wilde. Die keuze was niet aan jou.
Nee, dat is helemaal niet gek. Verdriet kan zomaar ineens opduiken, ook op momenten waarop je het niet verwacht. Soms gebeurt dat als je iets ziet, hoort of ruikt dat je aan die persoon doet denken. Of het komt gewoon ineens in je op, zonder duidelijke reden.
Rouw gaat niet elke dag hetzelfde. Soms voel je je rustig of zelfs vrolijk, en op een ander moment kan het verdriet opeens heel groot zijn. Dat kan zelfs op dezelfde dag gebeuren.
Iedereen rouwt op zijn eigen manier en in zijn eigen tempo. Er is geen ‘goede’ of ‘foute’ manier om te voelen. Huilen is één manier waarop verdriet naar buiten komt.
Soms moet je op een onverwacht moment huilen en kun je daarna weer verdergaan met waar je mee bezig was. Dat kan verwarrend voelen, maar het hoort bij rouw. Gevoelens komen vaak in golven: ze komen en gaan.
Wat jij voelt, is oké. En als het je helpt, kun je erover praten met iemand die je vertrouwt, of iets doen wat je rustig maakt als het verdriet ineens opkomt.
Ja, juist wel. Praten over iemand die is overleden helpt om die persoon dichtbij te houden in je leven. Soms vinden mensen het lastig om erover te beginnen, omdat ze denken dat het verdrietig maakt of dat het anderen nog verdrietiger maakt. Maar vaak is het tegenovergestelde waar: het kan juist troost geven om herinneringen te delen en de persoon niet stil te maken.
Door erover te praten blijft die persoon een beetje “meedoen” in je leven. Je kunt bijvoorbeeld vertellen wat je je herinnert, wat je leuk vond aan die persoon, of wat je samen hebt meegemaakt. Dat kan thuis, op school of met vrienden, en er is niet één juiste manier om dat te doen.
Soms kan het wel even verdrietig voelen als je praat of denkt aan die persoon. Dat is normaal. Verdriet hoort bij liefde en missen. Maar daarna kan het ook lichter voelen, alsof je het niet alleen hoeft te dragen.
Volgens rouwdeskundige Manu Keirse helpt praten juist om de band met de overledene niet te verliezen. Die band blijft bestaan in je herinneringen en verhalen. Door erover te praten, geef je die herinneringen een plek in je leven.
Je hoeft dus niet bang te zijn om iemand “weer verdrietig te maken” door erover te beginnen. Vaak geef je juist ruimte aan iets dat belangrijk is, en dat kan voor jezelf en voor anderen heel waardevol zijn.
Nee, nooit. Het is heel begrijpelijk dat kinderen dat soms denken, omdat ze willen snappen waarom er iets ergs is gebeurd. Je hoofd zoekt dan naar een oorzaak, en soms lijkt het alsof jij die oorzaak bent geweest.
Maar dat klopt niet. Overlijden gebeurt door dingen zoals ziekte, een ongeluk of iets in het lichaam dat niet meer goed werkt. Dat zijn dingen waar jij geen controle over hebt. Die kun jij niet veroorzaken door wat je zegt, denkt of doet.
Het kan wel voelen alsof het jouw schuld is, vooral als er vlak vóór het overlijden iets gebeurde waar jij bij was. Je hoofd legt dan snel een verband: “Het gebeurde daarna, dus het komt daardoor.” Maar dat is niet hoe oorzaak en gevolg echt werken. Je bent dus niet de oorzaak geweest. Jij hebt dit niet veroorzaakt en jij had dit niet kunnen tegenhouden.
Die schuldgevoelens kunnen toch opkomen, en dat is heel normaal na iets verdrietigs. Een gevoel kan heel echt zijn, ook als het niet klopt. Dit gevoel ontstaat omdat je hoofd iets moeilijks probeert te begrijpen, niet omdat het echt jouw schuld is.
En als dit gevoel blijft terugkomen, is het goed om erover te praten met iemand die je vertrouwt. Je hoeft dit niet alleen te dragen.
Nee. Als iemand dood is, komt die persoon niet meer terug. Dat is vaak één van de moeilijkste dingen aan de dood. Het betekent dat je die persoon niet meer kunt zien, horen of knuffelen.
Dat kan heel verdrietig en soms ook onwerkelijk voelen. Veel kinderen (en volwassenen) hopen in het begin dat het misschien niet echt waar is, of dat iemand ineens weer terugkomt. Dat is een normale gedachte bij rouw, omdat het tijd kost voordat je echt kunt begrijpen dat iemand niet meer terugkomt.
Tegelijk blijft iemand wel belangrijk in je leven, omdat herinneringen, verhalen en gevoelens blijven bestaan. Je kunt nog steeds aan die persoon denken, over hem of haar praten en dingen doen die je aan diegene laten denken. Zo blijft de herinnering aan die persoon een deel van je leven.
Sommige mensen zeggen ook: iemand is niet meer hier, maar leeft nog voort in je hart en in je herinneringen. Dat betekent dat de band niet helemaal verdwijnt, maar wel verandert.
Ja, je mag lachen. Ook als iemand die je liefhebt is overleden. Dat betekent niet dat je hem of haar bent vergeten of dat je minder van diegene houdt.
Als iemand is overleden, kun je allerlei gevoelens hebben. Soms ben je verdrietig, soms boos, soms mis je diegene heel erg, en soms gebeurt er iets grappigs waardoor je moet lachen. Dat is heel normaal.
Verdriet en blijdschap kunnen tegelijk bestaan. Lachen betekent niet dat je niet meer rouwt. Veel mensen die iemand missen, lachen nog steeds om mooie herinneringen of omdat er iets grappigs gebeurt. Het is helemaal oké om, naast het verdriet, ook weer fijne momenten te beleven.
Stichting Achter de Regenboog helpt kinderen en jongeren die een dierbare zijn verloren. Op hun website vind je informatie en hulp bij rouw. Ze organiseren ook bijeenkomsten en weekenden. Kijk eens samen met een volwassene op de website of bel de advieslijn voor vragen of advies.
Achter de Regenboog
